نقش دانشگاهیان در آسیب‌شناسی مسئولیت اجتماعی با نقش ترویجی و تقویت‌کنندگی علمی

به گزارش روابط عمومی سازمان جهاد دانشگاهی تهران، محمد ولدخانی، رئیس سازمان جهاد د انشگاهی تهران، در نخستین نشست شورای سیاستگذاری دومین همایش تجارب مسئولیت اجتماعی ایران با حضور دکتر علی منتظری رئیس جهاد دانشگاهی و دکتر زهرا شیخی معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی در سالن جلسات دفتر مرکزی با اشاره به بیت بنی‌آدم اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند، در ادامه اظهار کرد: در احادیث و روایات دینی هم از حضرت رسول (ص) داریم که مومنان در رحمت و محبت مانند یک بدن هستند.

وی، با بیان این‌که مسئولیت اجتماعی در فرهنگ «ایرانی – اسلامی» ما یک مفهوم چند بعدی و ریشه‌داری است، گفت: در سازمان جهاد دانشگاهی تهران هم برگرفته از همین فرهنگ مترقی یک مسئولیت در نهان این موضوع قرار دارد؛ در این راستا  در سازمان جهاد دانشگاهی تهران یک گروه پژوهشی و یک مرکز مرتبط با آن با سال‌ها سابقه فعالیت داریم.

در ابتدای جلسه دکتر حسین وفاپور دبیر اجرایی همایش، ضمن تشکر از تمامی سازمان‌ها و شرکت‌هایی که در همایش اول شرکت داشتند و درخواست از آن‌ها جهت مشارکت بیشتر در همایش دوم، برگزاری همایش را در راستای مأموریت اصلی جهاد دانشگاهی به عنوان رابط بین دانشگاه و جامعه و صنعت عنوان و خاطرنشان کرد که در این همایش تلاش داریم ضمن بررسی ابعاد مفهومی و بنیادین حوزه مسئولیت اجتماعی، با ارائه تجارب برنامه‌های مسئولیت اجتماعی در میان عموم دانشگاهیان، مشارکت علمی و اجرایی بیشتر آن‌ها را در این حوزه ترغیب کرده و زمینه حضور هرچه بیشتر آن‌ها در این عرصه را فراهم کنیم.

دانشگاهیان می‌توانند با نگاه آسیب‌شناسانه به مسئولیت اجتماعی ضمن ترویج از نظر علمی و اجرایی نیز تقویت‌کننده باشند

وی، ادامه داد: دانشگاهیان می‌توانند با نگاه انتقادی و آسیب‌شناسانه به این موضوع، ضمن ترویج هرچه بیشتر آن، از نظر علمی و اجرایی نیز به تقویت این حوزه در کشور بپردازند. در همایش سال گذشته در کنار برگزاری همایش علمی، نمایشگاهی از تجارب و دستاوردهای شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف برگزار شد که مخاطبان همایش را با تجارب آن‌ها در حوزه مسئولیت اجتماعی آشنا کرد و امید می‌رود این برنامه در همایش دوم نیز اجرا شود.

در ادامه علی میرزایی، رئیس پژوهشکده مطالعات توسعه جهاد دانشگاهی با بیان این‌که این پژوهشکده با بیش از سه دهه فعالیت در حوزه پژوهشی و حوزه‌های ترویجی مشغول فعالیت و مطالعه است، گفت: هم‌اکنون در این پژوهشکده سه گروه پژوهشی و سه مرکز تخصصی فعالیت‌های علمی و ترویجی هستند.

وی با اشاره به ورود تجربه‌نگاری در حوزه مسئولیت اجتماعی در سالیان اخیر گفت: در این حوزه فعالیت‌های پژوهشی، ترویجی و آموزشی را در دستور کار داریم که برگزاری همایش تجارب مسئولیت اجتماعی و پیش‌نشست‌ها از آن جمله است.

رئیس پژوهشکده مطالعات توسعه سازمان جهاد دانشگاهی تهران، بازاندیشی و ایضای مفهومی در مسئولیت اجتماعی را از اهداف این همایش برشمرد و افزود: هدف این است با بیان تجارب راز موفقیت‌ها و شکست‌ها ارائه شود. ترویج گفتمان مسئولیت اجتماعی از دیگر اهداف برگزاری این همایش است با تشکیل کمیته علمی همایش هم می‌کوشیم تا به بخش علمی همایش غنای بیشتری ببخشیم.

میرزایی، مخاطب این همایش را جامعه دانشگاهی، اساتید، دانشجویان و دانش‌آموختگان حوزه‌های مختلف دانست و خاطرنشان کرد: انجمن جامعه‌شناسی، انجمن انسان‌شناسی، خانه اندیشمندان علوم انسانی از گروه‌های درگیر در همایش بودند البته کوشیدیم تا دولت و سیاستمداران را هم درگیر موضوع کنیم.

وی با بیان این‌که در سال 1404 این همایش با حضور شخصیت‌های علمی برجسته و رئیس انجمن جامعه‌شناسی برگزار شد، گفت: 11 پنل با مسئولیت افراد فعال در حوزه اجتماعی در دو روز همایش برگزار شد و از 79 اثر مقاله 25 مقاله به‌صورت سخنرانی و 13 مقاله به‌صورت پوستر ارائه شد 12 تجربه هم از شرکت‌ها و سازما‌ن‌ها اعم از بخش خصوصی و دولتی  شرکت‌ها و صنایع ارائه شد.

رئیس پژوهشکده مطالعات توسعه سازمان جهاد دانشگاهی تهران، برگزاری نمایشگاه تجارب مسئولیت اجتماعی در حاشیه همایش را با هدف آشنایی دانشجویان با این مقوله از برنامه‌های ویژه دانست و خاطرنشان کرد: در جلسات کمیته علمی دومین همایش، محورهای همایش مشخص و طی فراخوانی از افراد برای ارسال مقاله دعوت خواهد شد.

همایش‌ها فرصتی مناسب برای تعامل فکری و انتقال تجارب است

دکتر غلامرضا غفاری، دبیر علمی همایش و رئیس فعلی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران هم گفت: همایش‌ها فرصتی برای تعامل فکری و انتقال تجارب است و در این همایش عرصه تجارب مسئولیت اجتماعی در کشور است. درباره اهمیت مسئولیت اجتماعی هم از دو ساحت می‌توان به آن پرداخت تجربه نشان داده است بدون مسئولیت اجتماعی مسیر رشد و  توسعه پیشرفت دچار انحراف می‌شود جوامع دریافته‌اند که با نادیده گرفتن این امر بسیار مهم و اساسی در حیات اجتماعی به‌جای مواجه مثبت با پیامدها با آسیب‌ها و عدم توازن‌هایی مواجه می‌شوند. امروزه مسئولیت اجتماعی برای همه جوامع حائز اهمیت است.

وی، با اشاره به غفلت برنامه‌های توسعه‌ای به موضوع مسئولیت اجتماعی در ادامه خاطرنشان کرد: این موضوع سبب شده حتی نسبت به مسائل فرهنگی و سیاسی دچار انحراف شویم موضوع مسئولیت اجتماعی از کوچکترین واحد اجتماع یعنی فرد تا بزرگترین واحدهای اجتماعی مطرح است برگزاری چنین همایش‌هایی فرصت لازم را برای دقت بیشتر در امر مسئولیت اجتماعی فراهم می‌کند.

در ادامه دکتر شیرین احمدنیا نماینده انجمن جامعه‌شناسی ایران، گفت: ماهیت و هویت انجمن جامعه‌شناسی ایران و تمام اهداف، ارزش‌ها، برنامه راهبردی و مسئولیتی که به هر حال بر عهده دارد از منظر علمی با حوزه علوم اجتماعی عجین شده است و همواره در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی بوده است و اکنون نیز با بروز جنگ‌‌های اخیر این انجمن برای نزدیک‌تر کردن مباحث نظری و حوزه عملیاتی در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی اقدام کرده است و تلاش داریم آنچه که در دانشگاه آموختیم در عرصه عمل در جامعه پیاده کنیم.

وی، با اشاره به وجود 40 گروه تخصصی و شعب این انجمن در استان‌های مختلف کشور در ادامه اظهار امیدواری کرد که بتوانند از همه ظرفیت‌های این انجمن در حوزه مسئولیت اجتماعی بهره ببرند و در این فعالیت علمی هم از این ظرفیت استفاده کامل بشود.

دانشگاه نمی‌تواند با بی‌اعتنایی به مسایل پیرامونی خود سودمند باشد

محمدهادی عسگری معاون فرهنگی اجتماعی وزارت کار هم با اشاره به خدمات دکتر غفاری در وزارت علوم که ترم اجتماعی با عنوان دانشگاه اجتماعی، دانشگاه موثر و دانشگاه سودمند را طرح کردند، گفت: این بدان معناست که دانشگاه نمی‌تواند با بی‌اعتنایی به مسایل پیرامونی خود موثر و سودمند باشد اگر در شاخص‌های رفاهی و شاخص‌هایی نظیر نسبت استاد به دانشجو و دیگر شاخص‌ها رتبه خوبی هم داشته باشیم اما نسبت به مسائل زیست محیطی، ترافیک، آلاینده‌ها اشتغال و سرمایه اجتماعی بی‌تفاوت باشیم دانشگاه دانشگاه بی‌مسئولیتی خواهیم بود.

وی، ادامه داد: در ایران مسئولیت اجتماعی بیشتر از منظر اقتصاد سیاسی دنبال می‌شود و اغلب شرکت‌ها و بنگاه‌های دولتی بار این موضوع را به دوش می‌کشند. اگر در توجه به مسئولیت اجتماعی به بعد حق ذی‌نفعان که عمدتاً کارگران هستند توجه نشود می‌تواند سطحی از اتلاف هزینه را داشته باشد با داشته‌ها و دستاوردهای نخستین همایش باید به مدلی که در عصر اقتصادهای دانش‌بنیان شکل گرفته برسیم؛ باید رابطه خطی و سنتی کنار گذاشته شود و به یک رابطه زیست‌بوم محور و هم‌افزایی ساختاری برسیم. برای رسیدن به هدف مشخص باید از دستاوردهای این همایش‌ها استفاده شود و به یک چارچوب مفهومی و بومی مسئولیت اجتماعی و تبیین رابطه‌اش به توسعه برسیم.

به اعتقاد وی، اگر بتوان با ترویج تجارب موفق مسئولیت اجتماعی آن‌را به ظرفیت سیاستی و توسعه‌ای برای کشور تبدیل شود کار ارزشمندی است.

تدوین و ابلاغ آیین‌نامه مسئولیت اجتماعی در کمیسیون فرهنگی اجتماعی هیأت دولت

در ادامه دکتر هاشم واعظی، عضو هیأت علمی سازمان جهاد دانشگاهی تهران، با اعتقاد به این‌که باور نداشتن به مسئولیت اجتماعی گرفتاری‌هایی را به‌همراه دارد، افزود: آیین‌نامه مسئولیت اجتماعی با حضور صاحب‌نظران در کمیسیون فرهنگی اجتماعی هیأت دولت با 480 نفر ساعت کار کارشناسی بررسی شد؛ این سند به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد به گواهی افراد، برگزاری همایش و پیش‌نشست‌ها نقش عمده‌ای در تدوین این آیین‌نامه داشته است.

وی، با بیان این‌که سند تاب‌آوری در حال ابلاغ به دستگاه‌های اجرایی است، ادامه داد: این مدل مبتنی بر یک مدل علمی است اگر شرکت‌ها و سازمان‌ها هم بتوانند سند تاب‌آوری اجتماعی را مبتنی بر مأموریت‌هایی که بر دوش سازمان‌ها نهاده شده و یا مأموریت‌هایی که قرار بود در شرایط بحران از عهده آن برآیند بر نیامده باشند این دو را با هم ببینیم در آن زمان است که جایگاه مفهوم مسئولیت اجتماعی در دومین همایش مشخص می‌شود.

در ادامه دکتر مرتضی بخشایش مدیرکل دفتر توسعه مدیریت و تحول اداری وزارت نیرو، با اشاره به رویکرد این همایش که رویکرد بررسی تجارب است، اشاره کرد: این همایش از این جهت که تجارب و خلاقیت‌ها و کارهای ابتکاری را بیان می‌کند حائز اهمیت است و فرصتی برای آموزش و اشتراک‌گذاری تجارب را فراهم می‌کند تا دیگران با الهام از این تجارب کارهای مشابهی انجام دهند. در دل این تجارب پیشنهادهای خوبی برای چنین کارهایی به دست می‌آید اگر  بتوان یک چارچوبی را برای اینکه این تجارب در واقع به چه صورتی ارائه بشود و تسهیل‌گری شود فراهم شود دستاورد مناسبی است. اشتراک‌گذاری این تجارب هرچند کوچک سازمان خود، می‌تواند مسیری برای کارهای بزرگ در کشور ایجاد کند.

رقم خوردن تحولات بزرگ در کشور از طریق ارائه آموزش و مستندسازی  حوزه مسئولیت اجتماعی

وی ادامه داد: می‌توان با ارائه آموزش‌هایی از طریق همایش به شرکت‌ها و سازمان‌ها و مستندسازی در حوزه مسئولیت اجتماعی و ارائه تجارب مسئولیت اجتماعی، تحولات بزرگی در کشور را رقم زد.

در ادامه جلسه دکتر غلامحسین میمی مدیرکل روابط عمومی و دبیر کمیته اجتماعی وزارت نیرو با تأکید بر ضرورت بررسی اثربخشی نقادانه از اقداماتی که انجام شده گفت: این عملکرد می‌تواند برای انتقال تجربه و مستندسازی و نیز برای تهیه نقشه راه آینده مفید باشد و باید میزان اثربخشی فعالیت‌های انجام شده در مسئولیت اجتماعی با دید نقادانه بررسی شود.

وی با اشاره به اینکه در وزارت نیرو چندین فعالیت و اقدامات مهم در حوزه اجتماعی انجام می‌شود و همایش تجارب مسئولیت اجتماعی هم می‌تواند در آن وارد شود. نمایشگاهی که در حوزه صنعت برگزار می‌شود نمایشگاه برق در سال 1404 برگزار شد که کل سایت نمایشگاهی بین‌المللی زیر بار قرار گرفت و ما می‌توانیم در حاشیه این نمایشگاه نمایشگاه برق نمایشگاه آب و نمایشگاه انرژی‌های تجدیدپذیر نشستها و رویدادهایی با همین عنوان تجارب مسئولیت اجتماعی برگزار کنیم.

وی، ادامه داد: در این نشست‌ها و میتینگ‌های متخصصان و فعالان این حوزه می‌توانند در این حوزه نظراتشان را بیان کنند و این امر بهترین فرصت برای جذب شرکت‌های بخش خصوصی است که علاقه‌مندند با یک نقشه راه در این زمینه سرمایه‌گذاری کنند. نکته بعدی هم این‌که ما آمادگی داریم در کنار این همایش در قالب کتاب مقالات مرتبط با حوزه مسئولیت اجتماعی وزارت نیرو را جمع‌آوری و منتشر کنیم.

فعال بودن وزارت نیرو در حوزه مسئولیت اجتماعی

وی با بیان این‌که وزارت نیرو در حوزه مسئولیت اجتماعی فعال است، افزود: ما هم‌اکنون هر هفته 50 روستایی که موضوع آب آن‌ها دچار ناپایداری شده است را آبرسانی می‌کنیم با این وضعیت مهاجرت در حال معکوس شدن است و موجب رونق اقتصادی و حتی احیای حیات وحش در آنجا شده است. آمادگی داریم به صورت اختصاصی همایشی در حوزه مسئولیت اجتماعی وزارت نیرو برگزار کنیم.

در ادامه دکتر فائزه خواجه‌زاده مشاور اجتماعی وزیر نیرو، با ابراز خرسندی از حضور در جمع در ادامه این همایش را کمک‌کننده برای تولید ادبیات در این عرصه دانست و خاطرنشان کرد: ادبیات مسئولیت اجتماعی تا یه حدی ادبیات ترجمه‌ای است و پیشنهاد مشخص من آن است که روی بحث ترمینولوژی مسئولیت اجتماعی تحقیق بیشتری شود. در کنار مسئولیت اجتماعی سرمایه‌گذاری اجتماعی هم داریم مسأله پایداری را هم در کنار این مفاهیم داریم که مواجهه با این مفاهیم متفاوت است و اگر در این همایش بخشی به گفتمان‌سازی‌ها اختصاص داده شود مناسب است و به ترمینولوژی این ادبیات ورود کنند. تا این تنوع برداشت از مسئولیت اجتماعی تا حدی برداشته شود.

وی، ادامه داد: در سال گذشته دو جنگ را پشت سر گذاشتیم و زیرساخت‌ها متأثر شدند و می‌توان به این موضوع پرداخت که نقش شرکت‌ها، سازمان‌ها و نهادها در این‌باره چه خواهد بود و چگونه می‌توان پایداری و تاب‌آوری شرکت‌ها و سازمان‌ها را در این شرایط ارتقاء دهیم؟ پس از جنگ 12 روزه با تعدیل نیرو در برخی شرکت‌ها مواجه بودیم که انجام برنامه‌های مسئولیت اجتماعی در کنار این تعدیل‌ها با روح مسئولیت اجتماعی منافات دارد.

بدون درگیری منافع شرکت‌ها مسئولیت اجتماعی در ذات شرکت‌ها نهادینه نمی‌شود

خواجه‌زاده، قانون تجارت را از دیگر مباحث مورد اهمیت به ویژه در بخش خصوصی عنوان و خاطرنشان کرد: مسئولیت اجتماعی در ذات شرکت‌ها نهادینه نمی‌شود مگر آن‌که منافع شرکت‌ها درگیر شود و مگر اینکه در واقع ما یک نگاه دقیقی به قانون تجارت داشته باشیم. تولید ادبیات و گفتمانی که می‌تواند خروجی این همایش باشد مسأله مهمی است. نکته آخر که باید در برگزاری همایش تجارب مسئولیت اجتماعی توجه کرد آن است که همه شرکت‌ها در یک سطح نیستند باید شرکت‌ها را از این نظر تفکیک کرد این همایش باید بکوشد اگر شرکتی در سطوح پایینی قرار دارد در همایش بعدی بتواند به سطح بالاتری ارتقاء پیدا کند. همچنین نقشی که جامعه مدنی می‌تواند در گفتمان‌سازی مسئولیت اجتماعی ایفا بکند بسیار مهم است و وزارت نیرو می‌تواند در این حوزه کمک کند و کنار همایش خواهد بود.

دکتر علی رنجبرکی، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، هم گفت: در بحث بررسی تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران لازم است یک نیم نگاهی هم به گره‌گشایی از مسئولیت اجتماعی در ایران در بسیاری از شرکت‌ها بپردازد برای مثال بسیاری از مدیران با اینکه علاقه‌مند صرف هزینه در حوزه مسئولیت اجتماعی هستند، حاضر به این‌کار نیستند چون معتقدند این اعتبارات در این مسیر صرف نمی‌شود و در بیان تجربیات باید به این موضوع پرداخته شود.

وی، با بیان این‌که در بررسی‌ها یک شرکت بین‌المللی قصد داشت طبق آئین‌نامه به‌جای پرداخت مالیات این هزینه را صرف مسئولیت اجتماعی کند ولی در این مسیر با مشکلات فراوان مواجه بود چون مکانیسم مشخصی در این زمینه وجود ندارد، در ادامه افزود: از دیگر چالش‌های موجود آن است که اثربخشی بخشی از این منابع شفاف نیست از این‌رو مدیران حاضر نیستند به این حوزه ورود کنند. این موضوعات می‌تواند در دومین همایش موضوع بحث و بررسی باشد اگه این مسائل و مشکلات اجرایی عملیاتی و حوزه‌های مختلف برطرف شود مسئولیت اجتماعی می‌تواند اثربخش‌تر و گسترده شود.

بحث مسئولیت اجتماعی می‌تواند یکی از مأموریت‌های جهاد دانشگاهی باشد

در ادامه دکتر جعفرزاده، مدیرکل دفتر تخصصی علوم انسانی جهاد دانشگاهی با اعتقاد به این‌که بحث مسئولیت اجتماعی می‌تواند یکی از مأموریت‌های جهاد دانشگاهی باشد، گفت: که جهاد دانشگاهی میتواند در موضوع مسئولیت اجتماعی پل ارتباطی و هم‌افزایی بین نهادها و سازمان‌های دولتی و غیردولتی باشد. مسأله مسئولیت اجتماعی یک موضوع اساسی برای ایجاد عدالت اجتماعی و همینطور عدالت توزیعی است که می‌تواند یکی از کارکردهای این همایش باشد.

وی یکی از کارکردهای همایش را تولید دانش بومی در این زمینه دانست و خاطرنشان کرد: همین طور این همایش می‌تواند اقداماتی که در این زمینه اتفاق می‌افتد را جهت‌دهی کند تا زندگی بهتری را برای شهروندان ایجاد کنیم. همچنین در این راستا آسیب‌های مختلف زیست محیطی اقتصادی اجتماعی را کاهش دهیم در ارتباط با ارزیابی هم می‌توان نتایج و دست‌آوردهای همایش را مستندسازی کرد و پیشنهاد مشخص من این است که  ما می‌توانیم برای معرفی داده‌ها و اطلاعات این همایش از سایتSID  جهاد دانشگاهی استفاده کنیم.

دکتر محمدحسن بازگیر مدیرکل مشارکت‌های مردمی و مسئولیت اجتماعی سازمان محیط زیست هم با بیان این‌که بخشی از مسائل و مشکلات ما در سازمان محیط زیست در حوزه محیط زیست و مسائل و مشکلاتی که مواجه هستیم، صرفاً تکنیکی یا مبتنی بر یک کمبود دانش و فنی محض نیست بلکه این مشکلات مبتنی بر یک فرهنگ اجتماعی است است، گفت: بسیاری از موضوعات نظیر مهاجرت که به حاشیه‌نشینی منجر می‌شود، خیلی از بیکاری‌ها و بروز بیماری‌ها ناشی از تخریب محیط زیست است. خوشبختانه رویکرد در کشور تغییر کرده و محیط زیست یکی از موضوعات مهم مسئولیت اجتماعی محسوب شده است.

ضرورت گذر از رویکرد پراکنده و پروژه‌محور و متفرق صرفاً در حوزه خدماتی و رفاهی

وی ادامه داد: باید از این رویکرد پراکنده و پروژه‌محور و متفرقه‌ای که صرفاً در حوزه خدماتی و رفاهی است گذر کنیم و برای توسعه کشور به فکر استفاده بنیادی‌تری از این راهبرد باشیم. در سازمان حفاظت محیط زیست یک چارچوبی را برای ساماندهی مسئولیت اجتماعی در حوزه محیط زیست طراحی کرده‌ایم و در حال تدوین نهایی آن هستیم و تقریباً نهایی شده و در آن چارچوب هدف ما صرفاً تأمین منبع یا صرفاً نگاه مالی به مسئولیت اجتماعی نیست و دنبال این هستیم که منافع عمومی تأمین و پایداری و تاب‌آوری اجتماعی و پیشگیری‌ها را ایجاد کنیم.

بازگیر افزود: تا زمان همایش یعنی در اردیبهشت سال آینده فرصت داریم این بخش مربوط به مسئولیت اجتماعی حوزه محیط زیست در سطوح دیگری یعنی در سطح استان‌ها و شهرستان‌ها و در یک رویداد چند مرحله‌ای اجرا کنیم.

دکتر آرمان خالقی دبیرکل خانه صنعت و معدن هم با اعلام آمادگی سازمان خود جهت مشارکت در همایش، اظهار کرد که لازم است زودتر عناوین، سرفصل‌ها و محورهای همایش مشخص شود تا هر سازمان نقش خود را در بخش‌های مختلف علمی و ترویجی همایش مشخص کرده و مشارکت جدی و بیشتری داشته باشد و برای بخص خصوصی خروجی همایش مهم است که مورد استفاده این بخش‌ها قرار گیرد.

در ادامه دکتر محمد سلگی مدیر مسئولیت اجتماعی سازمان رفاه اجتماعی شهرداری تهران، گفت: دبیرخانه مسئولیت اجتماعی از سال 96 مصوبه شورای شهر را دارد و محل اجرای آن هم سازمان خدمات و مشارکت‌های اجتماعی است تاکنون فعالیت‌های خوبی هم در طول سال‌های مختلف در حوزه عملکردی، تعیین شاخص‌ها و برنامه‌ریزی‌ها داشته است. در حوزه شهری هم کنشگری کرده و شهرداری تهران در حوزه مسئولیت اجتماعی در ایام جنگ انصافاً خوب عمل کرده است و پای کار بود.

ضرورت ترویج ادبیات علمی مسئولیت اجتماعی توسط جهاد دانشگاهی

وی، با بیان این‌که ادبیات ایجاد شده در میان بنگاه‌های اقتصادی درباره مسئولیت اجتماعی به ادبیات بده بستان تبدیل شده است، گفت: این‌جا جهاد دانشگاهی باید با ورود به این موضوع، ادبیات علمی مسئولیت اجتماعی را ترویج کند روایت تجارب می‌تواند این موضوع را تسهیل کند اگر بنگاه‌های اقتصادی به‌دنبال آن هستند که در قبال این کار چه چیزی به من داده می‌شود از جایگاه مسئولیت اجتماعی خارج می‌شود. شاید امروز بیش از هر زمانی به این نیاز داریم که مجموعه‌ها و دستگاه‌ها به فعالیت‌های حوزه مسئولیت اجتماعی خود جهت درستی دهند تا از مدار خودش خارج نشود.

سیدرضا جمشیدی، مدیر رسانه مسئولیت اجتماعی، هم خاطرنشان کرد: همایش تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران تنها رویدادی بود که جایگاه علمی به مسئولیت اجتماعی داده است. ما امروز یکی از چالش‌های‌مان در حوزه رویدادهای مسئولیت اجتماعی جایزه‌محور بودن آن است البته نفس جایزه به‌خاطر جایگاهی که می‌تواند برای شرکت به وجود بیاورد اما موضوع مهم ارزیابی شاخص‌ها و اندازه‌گیری آن اقدامات و فعالیت است. همان طور که از عنوان این رویداد مشخص است بحث تجربه مسئولیت اجتماعی است و ما باید بستری فرهنگی را فراهم کنیم که بتوان این تجارب را منتقل کرد.

وی، ادامه داد: این رویداد و هر بستر این‌چنینی بسیار ظرفیت دارد اما کافی نیست باید از بسترهای فرهنگی و رسانه‌ای برای توسعه فرهنگ مسئولیت اجتماعی استفاده کرد از قبیل بروشور، ویژه‌نامه‌‌های مختلف که همگی مفید هستند اما رسانه مسئولیت اجتماعی یک بستر ملی ایجاد کرده که می‌تواند همه این تجارب را روی یک نقطه منتقل کند و تمام زیست بوم مسئولیت اجتماعی با آن آشنا شوند.

نتیجه‌محور بودن از بزرگترین چالش‌های اجرای مسئولیت اجتماعی

جمشیدی، افزود: یکی از بزرگترین چالش‌های اجرای مسئولیت اجتماعی نتیجه‌محور بودن است و این‌که چه اثری برای ذی‌نفعان و گروه‌های هدف دارد اما شاید امروز مسئولیت این همایش، این ارزیابی نباشد بلکه مهم این است که ما یک فرصتی را در اختیار بنگاه‌ها قرار بدهیم تا با بیان تجارب خود آن‌ها را به دیگران منتقل کنند. در حاشیه این همایش، فعالیت ارزشمندی که انجام شد نمایشگاهی بود که برگزار شد و این نمایشگاه فرصتی فراهم کرد تا در آن، شرکت‌ها و سازمان‌ها تجارب خود در فعالیت مسئولیت اجتماعی را که شاید نتوان در یک سخنرانی منتقل کرد را به دیگران منتقل کنند.

در ادامه مریم زارع، مدیر مسئولیت اجتماعی اتاق تهران گفت: اگر امروز نشستیم به‌عنوان شورای سیاست‌گذاری این همایش پیشنهاد می‌دهیم تصمیم بگیریم که برگزاری این همایش هم به‌صورت مسئولانه باشد. می‌دانیم با همکاری اساتید عزیز، استانداردی ترجمه شده و داریم به استاندارد سیستم مدیریت رویدادهای پایدار می‌اندیشیم که می‌تواند یکی از تعهدات این شورا این باشد که این رویداد نیز بر اساس این استاندارد برگزار شود.

وی، ادامه داد: این رویداد که عنوانش تجارب مسئولیت اجتماعی است و اگر قرار باشد همراه با نمایش و دستاوردهای این حوزه باشد حداقل خودش یک پیامی را منتقل بکند و بخواهد یک الگوی برگزاری رویدادهای پایدار را ترویج کند. این پیشنهاد مشخص من است و امیدوارم امسال شاهد برگزاری پرشکوه این همایش و مشارکت جدی‌تر بخش خصوصی باشیم که سال گذشته حضور کمتری در همایش و نمایشگاه آن داشتند.

هنوز در حوزه مسئولیت اجتماعی از مسئولیت اجتماعی شرکتی، سازمانی و نهادی صحبت می‍‌شود

دکتر علی ربانی، مدیر بهینه‌سازی انرژی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، هم ادامه داد: هنوز در حوزه مسئولیت اجتماعی از مسئولیت اجتماعی شرکتی، سازمانی و نهادی صحبت می‌کنیم و گویی خود ما در این زمینه به اجماعی نرسیده‌ایم.

وی در خصوص تدوین آیین‌نامه توسط دولت اظهار کرد که اصلاً چرا باید چنین آیین‌نامه‌ای نوشته می‌شد و بعد بیاییم به فلان بنگاه اعلام کنیم که تو ارزیابی اثرات را بررسی کرده‌ای ولی باید کاری که ما می‌گوییم انجام دهیم. برای مثال بنگاهی که در حوزه صادرات یک محصولی کار می‌کند و با چند کشور مراوده تجاری دارد باید و از سال 2025 ملزم است رد پای کربن هم نشان دهد، حال می‌گوییم شما فقط می‌توانید بودجه مسئولیت اجتماعی شرکتی را صرف هوشمندسازی مدارس کنید.

وی افزود: ما در سطح پتروشیمی نخستین استراتژی حوزه مسئولیت اجتماعی در سطح بنگاه‌های بزرگ کشور را تدوین کردیم و مسئولانه کتاب را چاپ نکردیم بلکه به صورت الکترونیکی بر روی سایت قرار داده شده است.

ربانی، تصریح کرد: مسئولیت اجتماعی در مرحله نخست باید در خود دولت نهادینه بشود و تمام ارکان حاکمیت و حکمرانی به آن باور داشته باشند. طی جنگ 230 میلیون مترمکعب ظرفیت گاز کشور از بین رفته است باید این موضوعات صادقانه و درست به مردم گفته شود و از همان مردم یاری گرفت.

وی، افزود: وظیفه چنین همایشی این است که صرفا تعریف و تمجید نکنیم؛ باید واقعیات گفته شود و از مردم کمک گرفت. لطفاً جلوی مسئولیت اجتماعی داخل پرانتز بزنیم مسئولیت اجتماعی شرکتی، سازمانی و نهادی که برای مسئولیت اجتماعی یک نسخه واحد پیچیده نشود. مسئولیت اجتماعی باید به سمتی رود که ارزش برای همه گروه‌های ذی‌نفع ایجاد کند.

مسئولیت اجتماعی یک کالای لوکس نیست

در ادامه دکتر ابراهیم صادقی‌فر، رئیس مؤسسه کار و تأمین اجتماعی هم خاطرنشان کرد: در روز ملی کارفرما یک جمله‌ای گفتم و واقعا به آن اعتقاد دارم این‌که دیگر مسئولیت اجتماعی یک کالای لوکس نیست در گذشته چنین نبود هم‌ اکنون به یک ضرورت استراتژیک تبدیل شده است و حتی یک مؤلفه کلیدی نه تنها برای تعالی و ارتقای سازمان بلکه برای بقا سازمان است. به‌نظرم اکنون بنگاه‌ها اگر به مسئولیت اجتماعی و به ذی‌نفعان فکر نکنند بقاشون دچار تهدید خواهد شد. از این‌رو نگاه عمیق به حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی برای آن‌ها بسیار با اهمیت است.

وی افزود: سازمان بین‌المللی کار نگاه عمیقی به حوزه‌های مربوط به حوزه‌های اجتماعی و مسئولیت اجتماعی دارد؛ مسئولیت اجتماعی یک حوزه سه جانبه‌گرایی است به‌عنوان یک اصل در این زمینه حقوق بنیادین کار بسیار مورد تأکید قرار می‌گیرد. در آن‌جا نگاه عمیقی به حوزه‌های اجتماعی دارد و تأکیداتی در آن زمینه دارد. وزارت رفاه هم که اجتماعی‌ترین نهاد حاکمیتی کشور است از چند جهت به کارگر، کارفرما، بازنشسته، معلول پیوند می‌خورد. همه اینها نشون می‌دهد که بسیار با حوزه اجتماعی پیوند خورده و حتی شاید سرمایه اجتماعی با عملکرد وزارتخانه ما بعضاً دچار تقویت و یا حتی تضعیف بشود لذا مسئولیت تک تک ماست در وزارتخانه که خیلی عمیق به این موضوع بپردازیم.

خانم سمیه رضوی مشاور مسئولیت اجتماعی، اظهار کرد که لازم است نظام مسائل مسئولیت اجتماعی استخراج شود و این همایش می‌تواند شروع این کار باشد. در سال گذشته دانشگاه علوم پزشکی ایران، براساس تجربه سنگاپور آمدیم یک راهنمایی را برای سمن‌ها و خیریه‌های پایدار ارائه کردیم. آن‌را ترجمه و بومی‌اش کردیم و یک نظام‌نامه برای سمن‌ها و خیریه‌های حوزه سلامت تحت نظارت دانشگاه علوم پزشکی ایران تهیه شد و حتی در خصوص بیمارستان‌های پایدار نیز تدوین شد. دکتر توکلی رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران حامی این مسأله است، تقریباً این نظام‌نامه در حال تصویب است و نخستین بیمارستان هم که در حال تدوین گزارش پایداری است، بیمارستان یافت‌آباد تهران است که به‌زودی گزارشش را منتشر می‌کند.

وی، ادامه داد: بیمارستان‌هایی که تحت نظارت دولت هستند در حال انتشار گزارش پایداری هستند. پیشنهاد من اختصاص  پنلی به بخش سلامت و پایداری در همایش است. اما نکته بعدی اینکه در درس آموخته‌های جنگ روسیه و اوکراین می‌گفتند که در زمان جنگ تصمیمات بلندمدت نمی‌گیرند همه تصمیمات خیلی کوتاه و به مسائل اصلی آن مجموعه می‌پردازند. حال با توجه به اهمیت مسأله امنیت غذایی، پیشنهاد من این است که یکی از موضوعاتی که لازم است در همایش مسئولیت اجتماعی قرار گیرد، محور مهم امنیت غذایی باشد.

تأکید بر ضرورت آسیب‌شناسی استفاده از مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتی

در ادامه دکتر زینب نصیری، مشاور وزیر بهداشت در امور اجتماعی، گفت: یکی از مهم‌ترین کارهایی که در این همایش می‌توان انجام داد چون جایگاه دانشگاهی هم دارد این است که آسیب‌شناسی استفاده از مفهوم مسئولیت اجتماعی شرکتی بکنند. در این جلسه مسئولیت اجتماعی معادل عمل خیر و اسپانسرینگ گرفته می‌شود در صورتی که مسئولیت اجتماعی شرکتی یک چارچوب مفهومی دارد؛ کاملاً ابعادش مشخص است، کارول تأکید می‌کند که محور اقدامات بشردوستانه، محور آخر است؛ یعنی اول از همه ذی‌نفعان است سپس مسئولیت اجتماعی قانونی است بعد از آن مسئولیت اجتماعی اخلاقی یا عرفی است و در نهایت عنوان می‌کنند اگر شرکتی همه این کارها را انجام داد اقدام بشردوستانه هم تحت شرایطی انجام شود. هر شرکتی لازم است در حوزه‌ای که به جامعه آسیب میزند، مسئولیت اجتماعی خود را انجام دهد. اگر در کمیته علمی همایش، تعریف GRI مد نظر و در دستور کار قرار گیرد کار مهمی است.

وی ادامه داد: لازم است در تجارب انجام شده مشترک میان سازمانهای مردم نهاد و شرکت‌ها، ارتباط میان این دو به عنوان تجارب بررسی و مطرح شود. همچنین از ابعاد مهم مسئولیت اجتماعی بخش سلامت در ابعاد مختلف است که لازم است در همایش بدان هم پرداخته شود.

در ادامه دکتر مسعود حبیبی معاون فرهنگی دانشجویی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به بازدید سال گذشته‌اش از غرفه فولاد مبارکه گفت: در آن زمان تعجب کردم از این همه فعالیت مسئولیت اجتماعی ارزشمند که این شرکت داشته و در نمایشگاه ارائه می‌داد. یکی از ارزش‌هایی که این برنامه می‌تواند داشته باشه ارائه یکسری الگوهاست، چون منابع مسئولیت اجتماعی به ویژه در شرکت‌های وابسته به دولت، منابعی هستند که برای هزینه‌کرد آن احتیاج به نظم بیشتر دارند. این آیین‌نامه‌ای هم که تدوین در هیأت دولت مصوب شده شاید به‌خاطر آن است که بتوان به این منابع جهت دهد و از استفاده سلیقه‌ای جلوگیری کند.

وی، ادامه داد: این سمینار می‌تواند نیازهای اساسی را مشخص‌تر کند و بنگاه‌های اقتصادی براساس نیاز اساسی و مشخص، بودجه مسئولیت اجتماعی را هزینه کنند.

ابراز خرسندی از وجود مرکز تجربه‌نگاری مسئولیت اجتماعی ذیل پژوهشکده مطالعات توسعه جهاد دانشگاهی

دکتر علیرضا تابش، مدیر هلدینگ گردشگری تأمین اجتماعی (هگتا)، با ابراز خرسندی از وجود مرکز تجربه‌نگاری مسئولیت اجتماعی ذیل پژوهشکده مطالعات توسعه جهاد دانشگاهی گفت: در جشنواره‌های هنری بخشی داریم به نام بخش انتقال تجربه یعنی یک هنرمند تراز اول یا پیشکسوت ساعت‌ها جلوی هنرمندای جوان تجاربش را منتقل می‌‌کند از این حیث نهاد علم و دانشگاه چقدر می‌تواند به این مقوله تجربه‌نگاری کمک، تسهیل‌گری و الگوسازی کند.

وی، افزود: بخش نمایشگاهی و تجربه‌نگاری می‌تواند خودش یک فرم جذابی از برگزاری باشد. اکنون با توجه به تجربه دو جنگ در سال گذشته موضوع تاب‌آوری و مسئولیت اجتماعی بسیار حائز اهمیت است. به اعتقاد من مناسب آن است این همایش در شورای سیاستگذاری دبیرخانه بررسی کند که بخشی از توجهش رو معطوف به جنگ و اثرات جنگ کند. خصوصا نهادهای مدنی و جامعه مدنی که در حوزه جنگ و مسئولیت اجتماعی فعالیت ویژه داشته‌اند معرفی شوند. در نهایت متولیان برگزاری همایش مناسب است از خروجی این همایش گزارش سیاستی استخراج و به دولت ارائه کنند.

دکتر حمیدرضا اشراقی، معاون مشارکت‌های اجتماعی سازمان رفاه اجتماعی شهرداری تهران، هم گفت: دانشگاهیان جهاد دانشگاهی در اوایل دهه شصت به‌خوبی مسئولیت‌پذیری اجتماعی خود را در اقصی نقاط کشور و برای آحاد مردم الگوسازی و پیاده‌سازی کردند. در مجموعه دبیرخانه مسئولیت اجتماعی سازمانی بنگاه‌های اقتصادی شهر تهران که به نوعی در واقع در شهرداری تهران متولی هستیم بر اساس اسناد بالادستی مصوب شورای اسلامی شهر تهران توفیق داشتیم با مجموعه همکاران همایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی بنگاه اقتصادی را با بنیه علمی با همکاری مشترک مرکز آموزش سازمان مدیریت صنعتی پیگیری کردیم که اتفاق‌های خوبی را در کارگروه‌های مختلف به‌ویژه کارگروه علمی پیگیری کردیم که برگزاری آن با آغاز جنگ مصادف شد و نتوانستیم این رویداد را برگزار کنیم هم‌اکنون آمادگی داریم که این اطلاعات و گزارش‌ها را در اختیار این مجموعه و این همایش قرار دهیم.

وجود بانک اطلاعاتی مناسب از سمن‌ها و بنگاه‌های اقتصادی فعال در حوزه مسئولیت اجتماعی

وی، خاطرنشان کرد: بانک اطلاعاتی بسیار مناسبی از سمن‌ها و بنگاه‌های اقتصادی فعال در حوزه مسئولیت اجتماعی به ویژه با توجه به تجربه جنگ اخیر در مدیریت شهری داریم که در خدمت عزیزان ارائه خواهیم کرد. مراکز زیرساخت‌های اجتماعی را در مناطق بیست‌گانه راه‌اندازی کردیم به‌عنوان مرکز رشد مشارکت و مشورت اجتماعی با هاب تخصصی مسئولیت اجتماعی در منطقه بیست یک است و آمادگی داریم همه این امکانات را در اختیار مجموعه قرار دهیم.

در پایان این جلسه دکتر علی منتظری رئیس جهاد دانشگاهی بر ضرورت تدوین چارچوبی بومی و نقادانه برای تبیین مفهوم مسئولیت اجتماعی تأکید کرد.

رئیس جهاد دانشگاهی با بیان اینکه این حوزه به ادبیات و تعاریف مشخص نیاز دارد، تصریح کرد: در تدوین این ادبیات نباید صرفاً رویکردی ترجمه‌ای داشته باشیم؛ چراکه کشور ما از فرهنگ غنی، ادبیات پربار و اندیشمندان بزرگی در حوزه جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی برخوردار است و باید از این ظرفیت‌ها برای تولید دانش و شکل‌دهی به مفاهیم متناسب با شرایط جامعه خود بهره بگیریم.

دکتر منتظری افزود: در کنار استفاده از تجربیات دیگران، باید سهم خود را نیز در عرصه جهانی ایفا کنیم و از طریق تولید دانش، توسعه مفاهیم نظری و گسترش فعالیت‌های عملی، در پیشبرد این حوزه نقش داشته باشیم.

وی با اشاره به جایگاه عدالت در اندیشه اسلامی گفت: در نگاه اسلامی، عدالت صرفاً یک موضوع اخلاقی نیست، بلکه خود موضوعیت دارد. استاد شهید علامه مرتضی مطهری نیز بر این نکته تأکید دارند که اگر چیزی ناعادلانه باشد، نمی‌توان آن را اسلامی دانست؛ این دیدگاه نشان می‌دهد که عدالت، معیار و میزان ارزیابی امور است.

دکتر منتظری همچنین با اشاره به دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره عدالت در اندیشه اسلامی و روایتی از وضعیت جامعه در دوران حکومت امام علی(ع)، بر ضرورت بهره‌گیری از این میراث فکری و فرهنگی برای جهت‌دهی به فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی تأکید کرد.

رئیس جهاددانشگاهی با تأکید بر ضرورت برگزاری هدفمند دومین همایش تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران گفت: برای برگزاری اثربخش این برنامه، باید چارچوب مفهومی و اهداف آن به‌روشنی مشخص باشد. جهاددانشگاهی نیز آمادگی دارد با بهره‌گیری از ظرفیت گروه‌های علوم انسانی و اجتماعی و همکاری با مجموعه‌های مرتبط، در این مسیر مشارکت کند.

براساس این گزارش، دومین همایش «تجارب مسئولیت اجتماعی در ایران»، به همت پژوهشکده مطالعات توسعه جهاد دانشگاهی و مرکز تجربه‌نگاری مسئولیت اجتماعی سازمان جهاددانشگاهی تهران، روزهای ۶ و ۷ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۶ برگزار می‌شود.

نخستین جلسه شورای سیاست‌گذاری این همایش با حضور مدیران ارشد جهاد دانشگاهی و نمایندگانی از وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نیرو، تعاون، کار و رفاه اجتماعی، دبیرخانه فرهنگی اجتماعی دولت، معاونت راهبردی دفتر هیأت دولت، دانشگاه تهران، سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری تهران، انجمن جامعه‌شناسی ایران، شرکت ملی صنایع پتروشیمی، اتاق بازرگانی تهران، خانه صنعت و معدن، موسسه کار و تأمین اجتماعی و رسانه مسئولیت اجتماعی برگزار شد.